GIS geeft nutsbedrijven grip op klimaatverandering en de energietransitie
Geografische Informatie Systemen (GIS) kunnen bedrijven helpen om digitale kaarten van hun assets te creëren en daarmee realtime data over het gebruik van deze assets te leveren. Dat stelt nutsbedrijven in staat om belangrijke veranderingen in hun netwerken snel en efficiënt te plannen en uit te voeren. Om meer te weten te komen over de mogelijkheden van GIS, spraken we met Jelmer Akkerman van Tensing.
Tensing is een consultancybureau dat nutsbedrijven, overheidsinstanties en andere bedrijven adviseert over het gebruik van geografische informatie. Het klinkt wellicht ingewikkeld. Maar zonder dat we het weten, maken we bijna allemaal vrijwel dagelijks gebruik van GIS.
“In de huidige datagedreven wereld maken veel toepassingen gebruik van locatie-informatie”, legt Akkerman uit. “Sterker nog, bijna iedereen heeft GIS op zak, op hun telefoon. De bekendste toepassing is waarschijnlijk Google Maps. Wanneer je op straat loopt en op Maps je route plant, maak je gebruik van GIS.”
En net als wij de informatie van Maps gebruiken om onze reis te plannen, gebruiken bedrijven GIS om hun besluitvorming en bedrijfsvoering te verbeteren. Dat geldt zeker voor bedrijven die heel actief zijn in de fysieke ruimte, zoals nutsbedrijven. Als hoofd van Tensings Utility-praktijk is Akkerman verantwoordelijk voor de dienstverlening aan deze nutsbedrijven, zoals energie-infrastructuurgroepen en waterbedrijven.
Twee proposities
Het adviesaanbod van Tensing is verdeeld in twee proposities. Met zijn eerste propositie helpt het bureau klanten met de geografische visualisatie van assetdata. Met de huidige demografische verschuivingen binnen het personeelsbestand, is het een belangrijke dienst voor veel nutsbedrijven.
“De meeste nutsbedrijven staan voor de grote opgave van personeelsopvolging”, legt Akkerman uit. “Veel professionals binnen hun seniorteams naderen de pensioenleeftijd, en veel kennis en informatie – over bijvoorbeeld de kabels in de grond, substations of waterpompstations – ligt bij deze vertrekkende medewerkers. Ze beschikken over ruime knowhow van ‘vroeger’, en het is nu aan de bedrijven om een manier te vinden om die kennis te borgen en over te dragen aan nieuwe medewerkers.”
En dat is precies waar GIS-systemen uitkomst kunnen bieden. “GIS helpt om de bestaande assets te registreren en bij het creëren van een ‘digital twin’ van deze assets. Het is gemakkelijker om een digitale map te maken die de locatie van de te onderhouden assets digitaal weergeeft, dan dit op papier te doen. Hierdoor ontstaat een blauwdruk, die keer op keer eenvoudig kan worden geraadpleegd en bijgewerkt.”
Praktijkcase: Avineon and Tensing power digital twins for housing renovation.
Door zulke ‘digitale kaarten’ te creëren kan de gevisualiseerde data door teams worden gebruikt om assets bij te houden en ter plekke onderhoud uit te voeren aan objecten zoals pijpleidingen.
Ten tweede biedt Tensing nutsbedrijven advies, waarbij het bureau hen helpt met het combineren van geografische data met niet-geografische data (alles wat weliswaar betrekking heeft op hetzelfde object, maar geen locatie bevat, zoals de prijs of het materiaal). “Een zeer krachtige combinatie”, benadrukt Akkerman.
Het integreren van deze typen data wordt voornamelijk gedaan om de processen voor beheer, investeringen en toekomstige strategieën te verbeteren. “GIS zorgt zo voor betere communicatie binnen de organisatie”, legt Akkerman uit. “Op die manier helpen we afdelingen bij het plannen wanneer onderhoud uitgevoerd dient te worden, wat de kosten zullen zijn, of hoe assets aangepast moeten worden om aan nieuwe regelgeving te voldoen.”
“Er is een duidelijk gedeeld belang om samen te werken en data te delen tussen bedrijven.”
De enorme uitdagingen waarmee de nutssector wordt geconfronteerd maken een dergelijke manier van samenwerken steeds belangrijker. Volgens Akkerman hebben de klanten van Tensing vaak te maken met “gemeenschappelijke uitdagingen”. Dat maakt het gezamenlijk creëren van bredere datasets – waarmee brede inzichten kunnen worden verkregen – heel zinvol, zelfs als het vraagt om samenwerking met directe concurrenten.
“Wanneer organisaties kampen met vergelijkbare uitdagingen, zowel vanuit milieu- als economisch oogpunt, zullen ze eerder geneigd zijn om GIS-data te delen en samen te werken”, legt hij uit.
“Wij hebben bijvoorbeeld een klant die actief is op het gebied van waterdistributie, en zij staan geregeld voor de opgave om enkele pijpen te vervangen. Vaak liggen die in een straat waar ook gas- of elektriciteitspijpen lopen. Als ze de straat willekeurig beginnen open te breken, zal dat de andere nutsvoorzieningen beïnvloeden – dus er is een duidelijk gedeeld belang om samen te werken en data te delen tussen bedrijven.”
Klimaatverandering
Kijkend naar de gedeelde uitdagingen, staan nutsbedrijven de komende jaren voor twee grote obstakels, die beide zijn gerelateerd aan klimaatverandering.
Ten eerste speelt de sector een sleutelrol in het helpen van de samenleving om de gevolgen van klimaatverandering het hoofd te bieden. Het kennen en begrijpen van de capaciteit van historische assets is cruciaal bij het doorvoeren van de nodige aanpassingen in voorbereiding op de veranderende weersomstandigheden.
“Voor waterbeheer, bijvoorbeeld, roept het risico van almaar extremere weersomstandigheden een aantal grote vragen op. Nederland bestaat natuurlijk grotendeels uit laaggelegen gebieden die een reëel overstromingsrisico vormen, en een deel van die overstromingen komt in het rioolsysteem terecht.”
“Deze systemen zijn niet ontworpen om de hoeveelheid overstromingswater te verwerken waar we steeds vaker mee te maken krijgen naarmate het klimaat verandert. Het effect hiervan is dus het overstromen van afvalwater in gebieden waar je dit niet wilt hebben.”
“GIS kan waterbedrijven helpen om hun assets optimaal te ontwerpen en, waar nodig, uit te breiden”.
Het is wederom een voorbeeld waar GIS kan worden ingezet om praktische oplossingen te creëren voor de risico’s van klimaatverandering. “Het voorkomen van negatieve uitkomsten begint met weten waar de assets zich bevinden en wat de capaciteit van het netwerk is”, stelt Akkerman, die schetst hoe deze informatie waterbedrijven vervolgens kan helpen om “hun assets optimaal te ontwerpen en, waar nodig, uit te breiden”.
Akkerman ziet een “wisselende volwassenheid” bij deze bedrijven in de adoptie van GIS. Sommige nutsbedrijven hebben de afgelopen jaren stevig geïnvesteerd in digitale tools, en lopen als gevolg daarvan nu voorop in hun inzet van GIS als wapen tegen de toegenomen klimaatdruk.
Andere bedrijven, “die hun vertrouwen in andere oplossingen hebben gelegd”, komen volgens Akkerman nu tot het besef dat ook zij moeten investeren in GIS. “Ik was recent drie dagen in Londen, voor de jaarlijkse door Esri georganiseerde GIS-conferentie. Onder leiders binnen de nutssector is het besef dat ze moeten investeren in GIS om zich voor te bereiden op de toekomst groter dan ooit tevoren.”
Esri is leverancier van een van ’s werelds toonaangevende GIS-systemen. Het zogeheten Esri Utility Network is afgestemd op de behoeften van nutsbedrijven. Als gecertificeerde en erkende partner van Esri helpt Tensing nutsgroepen bij het implementeren van Esri en het professionaliseren van het gebruik van dit systeem.
Energietransitie
De tweede grote gedeelde uitdaging voor nutsbedrijven is de energietransitie. Akkerman: “Traditioneel beschikten we over een zeer gecentraliseerd elektriciteitsnet. Toen wekten we al onze energie nog op met fossiele brandstoffen, later ook met kernenergie. Maar door de opkomst van hernieuwbare energiebronnen kan stroom bijna overal worden opgewekt – gebruikmakend van de kracht van de zon, de oceanen en de wind.”
“GIS zal een centrale rol spelen in de energietransitie en het efficiënt reageren op klimaatverandering.”
Door deze veranderende energiemix wordt het energiesysteem steeds meer gedecentraliseerd, en energienetten moeten daar op reageren. Maar hoe? Dat is een vraag waar elke netbeheerder momenteel mee worstelt. GIS speelt vaak een centrale rol in het antwoord op deze uitdagingen.
“De hele netwerkoperatie is een ruimtelijke oefening – je moet van alles de locatie weten en weten hoeveel je moet repareren of veranderen. Dit alles is afhankelijk van GIS-data”, benadrukt Akkerman.
“Door dat te combineren met realtime data zoals elektriciteits- of gasstromen, kun je patronen in het gebruik ontdekken – ook in de productie – en zodoende efficiënter zijn in de energietransitie. Als je bijvoorbeeld weet dat een bepaalde buurt veel zonne-energie produceert, omdat je dat in je systeem ziet, kun je je investeringen beter plannen. En zo kun je bijvoorbeeld productieoverschotten gebruiken om gaten te dichten.”
Tensing heeft al tientallen grote nutsbedrijven geholpen om de kracht van GIS te benutten. Volgens Akkerman weet het bureau dan ook uit eerste hand hoeveel impact kan worden gemaakt met GIS. Met de enorme uitdagingen die er nog liggen, staat de sector nu “aan het begin” van zijn volgende ‘GIS-reis’, geeft hij aan.
“GIS zal bij nutsbedrijven een centrale rol spelen in het efficiënt reageren op klimaatverandering en de uitdagingen die voortvloeien uit de energietransitie”, aldus Akkerman. “Bij Tensing staan we klaar om klanten te ondersteunen in hun reis, op welk punt in die reis zij zich ook bevinden.”
