De arbeidsproductiviteit in Nederland verhogen: Vier manieren
De groei van arbeidsproductiviteit neemt in Nederland al jaren af – ondanks alle investeringen in slimmere manieren van werken en de opkomst van betere technologie. Wat kunnen de overheid en BV Nederland doen om de productiviteit op te schroeven? Dick Theisens, directeur van Symbol, deelt vier manieren.
De arbeidsproductiviteit in Nederland is de laatste jaren minder sterk gegroeid dan voorheen. Zo is de arbeidsproductiviteit de afgelopen 50 jaar meer dan verdubbeld (deze is met name tussen 1974 en 2013 sterk gegroeid). In die periode nam de arbeidsproductiviteit jaarlijks met gemiddeld 1,5% toen. In de afgelopen tien jaar was deze groei nog maar 0,4% gemiddeld per jaar en in 2023 daalde de productiviteit zelfs met 1,3%.
Productiviteit is een belangrijke maatstaf voor de economie en samenleving, en voor hoe Nederland het doet op het internationale toneel. Zo is welvaart in algemene zin direct gekoppeld aan productiviteit. Als we als maatschappij meer welvaart nastreven zoals betere zorg, infrastructuur en bestedingsruimte, is het noodzakelijk dat onze productiviteit navenant groeit.
Hoe kunnen we dit realiseren? Er zijn verschillende manieren – hier zijn vier mogelijkheden:
1: Efficiëntie verhogen
De meest bekende manier om de productiviteit te verhogen is om het werk efficiënter uit te voeren. Als we minder uren nodig hebben om tot dezelfde output te komen, stijgt de toegevoegde waarde per gewerkt uur en daarmee de productiviteit.
Hier zijn we met z’n allen de afgelopen jaren al veel mee bezig geweest. Methodes als lean zorgen voor minder wachten, minder afkeur, minder herstel, minder voorraden et cetera. Lean helpt bovendien om processen niet alleen efficiënter te maken, maar ook meer voorspelbaar.
Hoewel bedrijven en organisaties de afgelopen decennia al veel bereikt hebben met lean, zijn experts van mening dat er nog steeds heel veel mogelijk is op dit gebied. Dit is zeker het geval als naast lean ook andere methodes zoals Six Sigma en data science worden toegepast.
2: Digitalisering
Een tweede manier is het automatiseren en digitaliseren van processen. In bijvoorbeeld de automotive- en hightech-sector is de afgelopen decennia al zwaar ingezet op automatisering van het productieproces. Denk daarbij aan de vele robots die in deze sectoren de afgelopen jaren zijn ingezet.
Echter, op dit vlak loopt Nederland (en eigenlijk heel Europa) nog zwaar achter in vergelijking met Azië. Verdere automatisering biedt daarom nog steeds enorme kansen om de productiviteit te verhogen.
In de financiële en zakelijke dienstverlening hebben nieuwe systemen de afgelopen decennia ook bijgedragen aan een vergroting van productiviteit. De komst van nieuwe technieken, zoals AI en RPA kunnen de komende jaren nog zorgen voor een extra boost in productiviteit.
Er zijn momenteel nog sectoren waar het moeilijker is om digitalisering in te zetten. Denk daarbij aan sectoren waar veel fysieke arbeid geleverd wordt zoals de zorg, bouw en het onderwijs.
Toch liggen ook hier wel degelijk kansen om met automatisering en digitalisering de productiviteit te verhogen. De zorgsector bijvoorbeeld is één van de minst productieve sectoren in termen van output per gewerkt uur, maar heeft een enorme kans om hierin te groeien door de inzet van digitalisering.
3: Innovatie
De derde manier is om de toegevoegde waarde van hetgeen wij leveren te verhogen. Dit kan door hoger gekwalificeerde producten en diensten te leveren. Kansen hiervoor liggen onder andere in de IT, quantum computing, hightech-industrie, medtech en agritech. Door gericht te investeren in innovatie binnen bovenstaande sectoren, kan Nederland niet alleen zijn productiviteit verhogen, maar ook zijn positie als kennis- en innovatieland versterken.
Dit vereist echter een sterke samenwerking tussen de overheid, het bedrijfsleven en kennisinstellingen, evenals een strategische aanpak om werknemers op te leiden en te ondersteunen bij deze transformaties. De voorgenomen besparingen in onderzoek en onderwijs en de uitfasering van het Nationaal Groeifonds dragen niet bij aan het versnellen van innovatie.
4: Meer uren werken
Uiteindelijk gaat het erom wat we op macro-economisch niveau met z’n allen in Nederland produceren. De definitie van productiviteit is ’toegevoegde waarde per uur’. Als de toegevoegde waarde per uur niet langer stijgt, kunnen we de totale output alleen verhogen door meer te gaan werken. Meer uren werken leidt dan niet tot een hogere productiviteit, maar het draagt wel bij aan de totale toegevoegde waarde als Nederlandse maatschappij.
Dat kan enerzijds door meer arbeidskrachten in te zetten of anderzijds door medewerkers meer uren per week te laten werken. Deze beide opties staan echter haaks op de huidige maatschappelijke ontwikkelingen. De politiek streeft naar minder instroom van buitenlandse werkkrachten, en met name de jongere generatie streeft – meer dan vroeger – een andere werk-privébalans na.
Verder gaan we steeds meer te maken krijgen met vergrijzing en daarmee met netto uitstroom van arbeidscapaciteit.
Toch zijn er ook mogelijkheden. Flexibiliteit speelt hierin een sleutelrol. Door medewerkers hybride werkopties te bieden en zelf hun werktijden te laten indelen, kan het aantrekkelijker worden om extra uren te maken.
Een belangrijke stap is om in gesprek te gaan met medewerkers. Begrijp wat ze nodig hebben om meer uren te kunnen werken en welke ondersteuning ze daarbij verwachten. Samen oplossingen vinden maakt deze uitdaging realistischer.
Conclusie
Nederland moet meer investeren in productiviteitsverhoging om de economische welvaart te waarborgen. Digitalisering, innovatie en het verbeteren van efficiëntie kunnen hieraan bijdragen.
