Onderzoek: ‘Geef consumenten extra statiegeld voor flesjes en blikjes’
Een aanzienlijk deel van het statiegeld op kleine flesjes en blikjes keert niet terug in de zak van consumenten. In opdracht van belangenbehartiger Milieudefensie onderzocht CE Delft hoe dit probleem kan worden verholpen.
Tot en met 30 juni 2021 werd in ons land enkel statiegeld geheven op grote PET-flessen en bierkratten en -flesjes. Sinds juli dat jaar betalen consumenten ook statiegeld op kleine plastic flesjes. Twee jaar later werden de blikjes aan dit lijstje toegevoegd.
Deze maatregelen hebben effect gehad. Zo is het deel van het zwerfafval dat bestaat uit blikjes en flesjes de afgelopen jaren gedaald met 70%. Wettelijk zijn bedrijven echter verplicht om 90% van de blikjes en flesjes met statiegeld in te zamelen voor recycling.
Daarmee wordt de doelstelling dus al een paar jaar niet gehaald. Naast dat dit een negatieve impact heeft op het milieu, komt veel van het statiegeld dat consumenten betalen niet meer terug in hun zak.
‘Eigen schuld’, zou je kunnen denken, aangezien deze consumenten de blikjes en flesjes blijkbaar niet inleveren. Maar Milieudefensie wijst erop dat het bedrijfsleven dit vaak ook wel erg moeilijk maakt: er zouden te weinig inzamelpunten zijn en de inzamelmachines die er wel zijn blijken dikwijls niet te werken.
Zo blijft een deel van het statiegeld hangen bij de “grote vervuilende bedrijven”, aldus Milieudefensie, die zo “profiteren van een statiegeldsysteem dat door hun schuld slecht werkt”.
CE Delft becijferde dat het van begin 2021 tot eind 2024 gaat om zo’n €434 miljoen aan niet geïnd statiegeld. Dat bedrag staat nu op de rekening van afvalverwerker Verpact, die verantwoordelijk is voor de uitvoer van het statiegeldsysteem. De verwachting is dat dit bedrag de komende jaren zal blijven groeien als niet spoedig wordt ingegrepen.
Geef consumenten extra statiegeld
Volgens CE Delft kan de niet geïnde statiegeldberg in ongeveer drie jaar tijd worden weggepoetst door tijdens die periode geen €0,15 maar €0,20 statiegeld per blikje of flesje uit te keren.
“Het voorstel is om het statiegeld dat nu niet geïnd wordt en bij het bedrijfsleven blijft hangen, terug te geven aan consumenten die wel (met moeite) blikjes en flesjes inleveren”, schrijft Geert Bergsma van CE Delft in een factsheet over het onderzoek. “Voor de koopkracht van consumenten is dit een positieve maatregel. De €130 miljoen aan uitgekeerd statiegeld per jaar komt neer op een voordeel per huishouden van ongeveer €15 per jaar.”
De onderzoekers geven aan dat na zo’n drie jaar moet worden beoordeeld of de omvang van het niet geïnde statiegeld is geslonken. Op basis daarvan kan het uitkeringsbedrag al dan niet naar beneden worden bijgesteld. Daarmee zou het systeem de industrie ook een prikkel geven om daadwerkelijk de vereiste 90%-inname te realiseren.
Het plan is niet alleen gunstig voor Nederlandse huishoudens die enkel hun eigen blikjes en flesjes inleveren, maar ook voor mensen ze in de publieke ruimte verzamelen. Daarmee zorgt het verhogen van het uitkeringsbedrag voor een positieve impact op het milieu. Zo verwachten de onderzoekers dat het deel van het zwerfafval dat bestaat uit blikjes en flesjes door het verhogingsplan verder zal afnemen.
Bovendien geeft het voorstel van Milieudefensie “vrijwel geen kosten voor de overheid”, aldus Bergsma in de factsheet.
