Wetgeving tegen oneerlijke handelspraktijken in agrosector functioneert redelijk
De wetgeving om oneerlijke handelspraktijken binnen de landbouw- en voedselvoorzieningssector te voorkomen is tot op zekere hoogte doeltreffend en doelmatig. Dat blijkt uit onderzoek van Ecorys in opdracht van het ministerie van LVV&N.
Binnen de landbouw- en voedselvoorzieningsketen is lang niet altijd een evenwicht tussen de onderhandelingspositie van de leveranciers (zoals boeren) en die van afnemers (waaronder supermarkten).
Dat kan leiden tot oneerlijke handelspraktijken wanneer een grotere en machtigere partij zich niet aan afspraken houdt of bepaalde contractuele regelingen erdoorheen probeert te drukken omdat deze voor hem voordeliger zijn.
Om daar wat aan te doen, werd in 2019 een Europese richtlijn ingesteld. Deze is in 2021 in de Nederlandse wetgeving geïmplementeerd onder de naam Wet oneerlijke handelspraktijken landbouw- en voedselvoorzieningsketen (WOHP).
De wet moet de positie van landbouwproducenten en andere leveranciers van landbouw- en voedselproducten versterken ten oprichte van grotere afnemers. Neem bijvoorbeeld een supermarkt die een geplande levering van bederfelijke waar enkele dagen voor de afgesproken leverdatum annuleert. Volgens de WOHP had dat uiterlijk dertig dagen van tevoren moeten gebeuren.
Vrees voor verlies afnemers
Om vast te stellen in hoeverre de WOHP naar behoren functioneert, liet het ministerie van LVV&N Ecorys een evaluatiestudie uitvoeren naar de wetgeving. De onderzoekers concluderen dat de wet doeltreffend is, maar ziet nog wel ruimte voor verbetering.
Uit het onderzoek blijkt dat ongeveer driekwart van de landbouw- en voedselvoorzieningssector bekend is met de wetgeving. Ook lijkt er een preventieve werking uit te gaan van de wet: sinds de invoering zijn afnemers vaker hun contractvoorwaarden gaan aanpassen ten gunste van de landbouw- en voedselvoorzieningssector.
Toch blijft de doeltreffendheid van de wet achter bij wat mogelijk is. Boeren zijn bijvoorbeeld terughoudend met het melden van misstanden, vooral uit vrees om afnemers kwijt te raken. Hierdoor zijn nog maar weinigen naar het handhavingsmeldpunt gestapt.
“De vraag is of deze lage meldingsbereidheid op basis van succesvolle afhandelingen van geschillen zal gaan stijgen”, schrijven de onderzoekers. “Dat zou de doeltreffendheid van de wet mogelijk kunnen verhogen.”
Doelmatigheid lijkt in orde
De uitvoering van de WHOP lijkt tot dusver doelmatig te verlopen, al merken de onderzoekers op dat het nog lastig is om hier hele harde conclusies over te trekken.
Dat komt onder meer doordat de wet relatief jong is, terwijl de afhandeling van klachten momenteel één tot twee jaar duurt. Er wordt echter verwacht dat dit in de toekomst sneller zal gaan dankzij de opgebouwde ervaring en jurisprudentie.
Om te kunnen garanderen dat klachten volgens de juiste tijdsplanning en geldende afspraken worden afgehandeld, is structureel geld vrijgemaakt. Over de doelmatigheid van deze kosten kan volgens de onderzoekers ook nog niet zo veel worden gezegd – al zijn er tot op heden nog geen alarmerende signalen.
Aanbevelingen
In zijn rapport doet Ecorys verschillende aanbevelingen. Ten eerste benadrukt het adviesbureau het belang van het waarborgen van anonimiteit voor boeren en leveranciers die een klacht willen indienen.
Daarnaast raadt Ecorys aan om brancheorganisaties actiever te betrekken bij het melden en aanpakken van misstanden. Uit recente praktijkvoorbeelden blijkt dat deze organisaties onder andere een cruciale rol spelen bij het signaleren van problemen.
De Nederlandse overheid krijgt het advies om opnieuw in gesprek te gaan met alle brancheverenigingen en hen aan te moedigen hun achterban beter te informeren over de mogelijkheden van de WOHP. Zo kan de drempel om melding te maken verder worden verlaagd.
In een reactie aan de Tweede Kamer onderschrijft Femke Wiersma (BBB), demissionair minister van LVV&N, het belang van de evaluatiestudie van Ecorys. Wiersma meldt tevens dat het rapport als basis zal gaan dienen voor verder onderzoek naar het verbeteren van de WOHP.
