Een nieuwe koers voor zbo-evaluaties: KWINK groep deelt ideeën
In een brief aan de Tweede Kamer heeft staatssecretaris Teun Struycken (Rechtsbescherming) laten weten dat de manier waarop zelfstandige bestuursorganen (zbo’s) worden geëvalueerd aan vernieuwing toe is. Bill van Mil, Pauline Modderman en Paul van Dijk van KWINK groep reflecteren op de aanbevelingen vanuit hun eigen praktijk.
Bij KWINK groep evalueren we ieder jaar meerdere zbo’s. We volgen deze ontwikkelingen daarom met veel interesse.
De staatssecretaris pleit voor versterking van evaluaties op het gebied van doeltreffendheid en doelmatigheid, én voor een verbreding richting publieke waarde en maatschappelijke impact.
Wij herkennen de uitdagingen van het evalueren van doeltreffendheid en doelmatigheid. We komen in onze evaluaties bijvoorbeeld regelmatig tegen dat de doelstellingen niet helder zijn, waardoor we geen stevige uitspraken over doelbereik kunnen doen.
Die complexiteit is overigens niet iets nieuws. Meer dan tien jaar geleden beschreven we in het Tijdschrift voor Toezicht al zeven verklaringen waarom het evalueren van doeltreffendheid en doelmatigheid zo ingewikkeld is, en gaven we suggesties voor andere benaderingen.
De verbreding naar maatschappelijke impact en publieke waarde in evaluaties is wat ons betreft essentieel. Een zbo is er uiteindelijk om maatschappelijke impact te realiseren. Dat vraagt om oog voor output, én voor outcome. En om niet alleen kwantitatieve, maar ook kwalitatieve indicatoren.
Ideeën voor een toekomstbestendige aanpak
Bij KWINK groep werken we continu aan de doorontwikkeling van onze evaluatiepraktijk. We hebben dan ook verschillende ideeën om zbo-evaluaties te versterken en beter bruikbaar te maken, zoals:
- Investeren in lerende evaluaties, waarbij de inzichten niet alleen bijdragen aan verantwoording, maar juist ook meer dan nu gericht zijn op verbetering. Immers, je hebt niet per se een precieze berekening van de maatschappelijke impact nodig om precieze aanbevelingen te doen over hoe de impact verder kan worden verbeterd.
- Vooraf samen met zbo’s indicatoren ontwikkelen die aansluiten bij hun wettelijke taken én hun publieke rol, inclusief een analyse van wat indicatoren niet laten zien en hoe dat alsnog (op andere wijzen) in beeld kan worden gebracht.
- Brede evaluatiekaders gebruiken, die ruimte bieden voor reflectie op missie, legitimiteit en maatschappelijke positionering.
Kaderwet ZBO
Zelfstandige bestuursorganen worden elke vijf jaar geëvalueerd. Dit is vastgelegd in de Kaderwet ZBO’s, die in 2007 in werking is getreden. De evaluatie richt zich op de doelmatigheid en doeltreffendheid van het zbo. Het doel van de evaluatie is om te leren van de ervaringen met zbo’s en de kwaliteit van hun functioneren te verbeteren.
