Do’s en don’ts voor de verdeling van meerjarensubsidies in de cultuursector
Gemeenten, provincies en het Rijk verdelen miljoenen euro’s aan meerjarige subsidies in de cultuursector. Adviseurs van KWINK groep onderzochten hoe deze subsidies worden toegekend en stelden op basis daarvan een lijst met do’s en don’ts op voor gemeenten, provincies en de Rijkscultuurfondsen.
Het verdelen van subsidies in de cultuursector is per definitie complex en ligt gevoelig. Er is namelijk sprake van schaarste: de ambities van de culturele sector zijn groter dan de beschikbare middelen. Meerjarige regelingen worden dus altijd overvraagd.
Daarnaast is cultuur niet te vangen in harde criteria. Er is dus altijd (ook) een (inter)subjectief oordeel nodig, bijvoorbeeld als het gaat over ‘artistieke kwaliteit’ of ‘de waarde voor de stad’. Hierover ontstaat dan ook vaak discussie.
Voor de verdeling van meerjarensubsidies kiezen overheden en fondsen vaak voor een tenderprocedure. We merken dat zowel beleidsmakers als culturele instellingen de laatste tijd vaak de vraag opwerpen of de tenderprocedure wel passend is. Ook zien we dat overheden worstelen met een groeiend aantal bezwaren na afloop van subsidieprocedures.
Onze visie is: het hoeft niet helemaal anders. Een tenderprocedure in combinatie met een integrale afweging kan best goed werken, mits aan bepaalde voorwaarden is voldaan. Het slim inrichten van het proces maakt het mogelijk om de subsidies zo te verdelen zodat de betrokkenen over het algemeen tevreden zijn en zodat er een levendig cultureel klimaat blijft bestaan.
Do’s en don’ts
Recent evalueerden we de verdeling van de meerjarensubsidies cultuur in Groningen, Rotterdam en Den Haag. Mede naar aanleiding hiervan organiseerden we eind oktober een kennis- en inspiratiesessie met medewerkers van ruim 20 gemeenten, provincies en raden/fondsen. Tijdens deze sessie gingen we in gesprek over de vier fasen in het cultuursubsidieproces: voorbereiding, aanvragen, beoordelen en besluitvorming.
Op basis van de evaluaties en de sessie hebben we een overzicht gemaakt van do’s en don’ts bij de verdeling van cultuursubsidies. Drie voorbeelden van do’s en don’ts zijn:
Persoonlijk contact
Het is voor aanvragers belangrijk dat er ruimte is voor persoonlijk contact met de gemeente/provincie en/of de adviescommissie, zodat aanvragers hun verhaal kwijt kunnen en zich gehoord voelen. Dit draagt bij aan het gevoel dat het proces rechtvaardig is (oftewel: procedurele rechtvaardigheid). Als aanvragers het idee hebben dat het proces rechtvaardig is, beoordelen zij de uitkomst ook als eerlijker en rechtvaardiger.
Persoonlijk contact kan op verschillende manieren een plek krijgen in het proces. Bijvoorbeeld door een kennismakingsgesprek met de adviescommissie voordat de aanvraag is ingediend. Of door aanvragers die afgewezen zijn te bellen, voordat zij het formele besluit ontvangen.
Heldere en consistente informatie
Bij het aanvragen van een meerjarensubsidie cultuur komt voor aanvragers veel kijken. Vaak zijn er veel beleidsdocumenten, criteria en formulieren. Het helpt als de informatie helder is – bijvoorbeeld niet te uitgebreid en geen wollig taalgebruik. Ook is het heel belangrijk dat de informatie consistent is. Zorg er dus voor dat overal waar de doelen en criteria benoemd zijn, dit op dezelfde wijze is beschreven.
Rolvastheid
Bij subsidieverdeling op gemeentelijk en provinciaal niveau zijn het college of Gedeputeerde Staten, en de gemeenteraad of Provinciale Staten betrokken. Het is aan te raden om de rolverdeling tussen deze gremia vooraf uitgebreid te bespreken en vast te leggen.
Aan te raden uitgangspunt hierbij is dat de gemeenteraad/Provinciale Staten de kaders (inclusief budget en criteria) vastlegt, en dat de subsidieverdeling op basis van deze kaders het besluit is van het college/Gedeputeerde Staten. Dit is om te voorkomen dat de gemeenteraad of Provinciale Staten in de besluitvormende fase ingrijpt op het niveau van individuele instellingen
Dit artikel is geschreven door Pauline Modderman, Lara Janssen, Annelies Dijkzeul en Emma van den Aakster, allen adviseurs bij KWINK groep.
